İslâmî hükümler inanç ve amelle ilgili olmak üzere ikiye ayrılır. Temel fıkıh kaynaklarında amel hükümleri de “ibâdetler, muâmeleler ve ukûbât” diye üç bölümde incelenir.

Aşağıda İslâm fıkhının ana konularını içine alan ve bin yıla yakın bir süredir çokca okunan “el-Kudûrî” isimli muhtasar fıkıh eserinin konu başlıklarını örnek olarak veriyoruz. Böylece İslâm’ın günlük hayatla ilgili olarak ele aldığı konuları topluca görmüş olacağız.

Eserin İçine aldığı konular:

A) İbâdetler: Taharet, teyemmüm, mesh, hayız, necasetler, namaz, ezan, namazın şartları, namazın sıfatı, namazların kazası, vakitler, nafileler, sehiv secdeleri, hastanın namazı, tilâvet secdesi, müsafirin namazı, cuma namazı, bayram namazları, küsuf namazı, yağmur duası, ramazanda gece namazları, korku namazı, cenaze namazı, şehid, Kâbe’de namaz, zekât, devenin zekâtı, sığırın zekâtı, koyunun zekâtı, atların zekâtı, gümüşün zekâtı, altının zekâtı, ticaret mallarının zekâtı, hububatın ve meyvelerin zekâtı, zekât vermek caiz olup olmayan kimseler, fıtır sadakası, oruç, itikâf, hacc, kıran haccı, temettu haccı, ihram yasaklarının cezaları, ihsar, ihramlının haccı kaçırması, hedy kurbanı.

B) Muâmeleler: Alış-verişler, şart muhayyerliği, görme muhayyerliği, ayıp muhayyerliği, fasit alışveriş, ikâle, murâbaha ve tevliye, riba, selem, sarf, rehn, hacr, ikrar, icâre, şüfa, şirket, mudârabe, vekâlet, kefâlet, havale, sulh, hibe, vakf, gasb, vedîa, âriyet, lakît, lukâta, hunsa, mefkud, ibak, ölü toprağın ihyası, izinli kılma, müzaraa, müsâkat, nikâh, süt hısımlığı, boşanma, ric’a, i’lâ, hul, zihar, lian, iddet, nafaka, hıdâne, ıtak, tedbir, istilâd, mekâtib, velâ.

C) Ukûbât: Cezalar, diyetler, kasâme, meâkıl, hadler, şürb haddi, kazf haddi, sirkat haddi, eşribe, avcılık ve hayvan kesimi, kurban, yeminler, dava, şehadet, şahitlikten dönmek, edebü’l-kadi, kısmet, ikrah, siyer, buğat, hazr ve ibâha, vasiyetler, ferâiz, ferâizin hesaplanması.1

Bunlar arasında “siyer” devletler hukukunu, “ferâiz” de İslâm miras hukukunu inceleyen bilim alanlarıdır.

Günümüz İslâm hukuku araştırmalarında muamelat; medeni hukuku ve borçlar hukukunu kapsamaktadır. Bundan başka ahkam-ı sultaniyye veya siyaset-i şeriyye adı ile “anayasa, idare ve kısmen ceza hukuku”; siyer adı ile de “devletler umumi veya hususi hukuku” ile ilgili hükümler incelenmektedir.

Âdâb ile de ahlâk, muâşeret ve edep konuları incelenmektedir. Diğer yandan İslâm’ın sünnetleri yanında müstehap ve faziletli amellerini yaşamaya teşvik ederek takvâ ve ihlâs yönünü güçlendiren “tasavvuf” da toplum hayatını etkileyen önemli bir disiplindir.

İşte elinizdeki eser inanç ve ibadet hükümlerini müstehap ve adabı ile kapsamakla birlikte diğer hükümleri içine almamaktadır. Çünkü bunları da ayrıntısıyla açıklamak bu eserin sınırını aşar.

Bu yüzden biz aşağıda inanç ve ibadet konuları dışında günlük hayatta en çok karşılaşılan pratiğe yönelik önemli hükümleri ayrı bir bölüm ve özet halinde sunmaya çalışacağız. Ancak yine de çok geniş olan “muamelât ve ukûbât” alanı bunlardan ibaret de sanılmamalıdır. Bu konularda daha geniş bilgi edinmek isteyenler daha geniş eserlere baş vurmalı ve meseleleri ehlinden sormalıdır
islam ilmihali H. Döndüren
islami sohbet